Ysgol Rhydfelen/Garth Olwg
Sefydlwyd Ysgol Gyfun Rhydfelen yn 1964 ac yn 2005 buom ni dal yn yr un lle. Roedd yr adeiladau yn cwympo o’n cwmpas, ac er eu bod yn dal cymaint o hanes cafodd y syniad o adeilad newydd ei groesawi a breichiau agored! Penderfynodd sector o’r Cyngor i gynnig adeilad newydd inni. Ond nid yn unig adeilad, ond lle ar gampws cymuned dysgu gydol oes, un o nifer bach ar draws Cymru. Sut allan ni ddweud na?! Byddai'r ysgol gyntaf cyfrwng y Gymraeg yn Ne-ddwyrain Cymru yn rhan o ganolfan ar gyfer dysgu gydol oes. Cyfleusterau newydd a chyfleoedd anhygoel, beth arall y gallem ofyn amdano?!
Pan ddaeth i symud, mae'r cyngor yn cyhoeddi eu henw ffafriol ar gyfer ‘adleoli YG Rhydfelen '.Wel, os ydych yn deall pwysigrwydd Rhydfelen a thwf Addysg Cyfrwng Cymraeg yn Ne-ddwyrain Cymru, byddwch yn deall pam bu gymaint o brotestio!
Bu’r ysgol a’i gefnogwyr yn protestio o'r cychwyn cyntaf. O brotest a gafwyd ei drefnu gan ddisgyblion, i wrthod i fynd i wersi, i’r Chweched Dosbarth 2005 gwersylla dros nos ar y cae. Cafodd cyfarfodydd y Cyngor hyd yn oed eu targedu. O’n ni’n agos ond eto mor bell i ffwrdd ennill!
Daeth popeth yn dawel pan wnaeth Pennaeth a Dirprwy Bennaeth yr ysgol (Mr Peter Griffiths a Dr Phil Ellis) ymddeol a’r unig opsiwn oedd gyda’r ysgol oedd gwneud yr hyn oedd rhaid iddi wneud; ddilyn y mudiad i newid yr enw i Garth Olwg. Pan oedd o’n edrych fod popeth yn mynd i gael ei adael, y byddwn yn gadael i wneud ffordd ei hun roedd y wisg a’r bathodyn am newid - a gallant gyfiawnhau hyn, sut, yn union?! Mae’r bathodyn hyd yn oed yn symbolaidd o'r iaith Cymraeg a phwrpas Rhydfelen. (Mae'n dangos sut y byddai'r iaith yn goresgyn y Saesneg fel y wnaeth y gwair gyda’r glo) beth yw'r synnwyr yn hyn? Pwynt cyntaf: gwyrdd, du ac arian oedd lliwiau’r ysgol ers iddi agor – mae’r rheswm dros y newid hwn ar gost yn gwneud o’n hollol di-bwrpas.
Yn ail, mae newid yr enw a’r wisg dileu yn gyfan gwbl yr enw Rhydfelen. Yn ôl Wicipedia (rwy'n gwybod nad yw'r ffynhonnell orau), Rhydfelen oedd yr ysgol a’r sgôr uchaf yn Rhondda Cynon Taf. Mae hi hefyd yn ysgol enwog ledled Cymru – Eisteddfodau oedd forte yr Ysgol, ymysg nifer. Mae’r hanes hir, o ddisgyblion y diwrnod cyntaf, o ddua 50 i dros fil hyd heddiw, a’r gwaith caled a fu’n cael ei gwneud tuag at adeiladu statws uchel Rhydfelen. A’r enw dal yn cael eu dymchwel â'r hen ysgol er mwyn ail-enwi'r ysgol ar ôl lle mae wedi ei leoli.
Yr wyf yn ystod y ddwy flynedd ddiwethaf yn astudio yn yr ysgol, felly pam dylai i boeni? Bydd yr ysgol yn dal i fod yno pan fyddaf yn hedfan o’r nyth. Wrth gwrs, mae pethau yn newid ac yn symud ymlaen. Ond, nid enwau sy’n meddwl rhywbeth, a rhywbeth pwysig iawn. Ni allwch brynu Manchester United ac ailenwi yn Llandaf Hotspur! Felly, pam y dylai hon fod yn wahanol? Mae Rhydfelen yn rhan o’n treftadaeth a’r rheswm pam mae modd inni ddewis i fynd drwy Addysg Cyfrwng Cymraeg, heddiw.
Bu disgyblion, athrawon, Llywodraethwyr - pawb – yn cael ei anwybyddu. Pob darn o bapur a gyflwynwyd yn cael ei anwybyddu, ac na wnaethent ganiatáu i gwrdd â ni i gyflwyno ein dadl – bu penderfyniadau'n cael eu gwneud ac yn cwblhau y tu ôl i ddrysau gau.
Byddaf yn gadael i chi ffurfio barn eich hun, ond dyma ddolen i albwm gan Twm Davies, a elwir Ffarwel Rhydfelen. Y gobaith yw y bydd enw'r ysgol yn byw ar, yn wahanol i'r adeilad oedd unwaith yn wych.
http://www.twmdesign.co.uk/prints/ffarwelrhydfelen/
